John Banville'e göre sözcük başlı başına bir amaçtır; ahlaka ya da zamana hiçbir borcu olmayan bir kuyumculuk işidir. Roman ise dünyaya teslim edilen özerk, yuvarlak ve cilalı bir nesne değildir. … minnettarlıktan başka bir şey değil. Sayfalarında insanı geliştirmek, savaşları durdurmak ya da adalet dersi vermek gibi bir niyet yok. Hayat çöktüğünde geriye kalan tek şeyin sanat olduğuna inanan İrlandalı yazar, yazarın sahip olması gereken tek sorumluluğun estetiğe yönelik olduğu bir etiği savunuyor. Banville'in gerçek kimliğini, daha doğrusu ortadan kayboluşunu bulduğu yer, dile olan bu mutlak bağlılığıdır.
İçinde 'Venedik Gecesi' (Alfaguara), bu saf form arayışı açıkça ortaya çıkıyor: alkış, fikir birliği veya tanınma aramıyor. Yazarın ölümünü kabul eder: Ona göre, son söz kaydedildikten sonra yazar davetsiz misafir haline gelir. Dublin'de dolaşan ya da bir kadeh şarap içen etten kemikten Banville'in, eserin zaten ne söylediğini tek başına açıklamaya hakkı yok. Kitap, onu doğuran kişinin niyetinden, özürlerinden, biyografisinden habersiz, kendi kendine nefes alan bir organizma olmalıdır.
—Bu kitabı, yaratıcı kırgınlığın sonuçları üzerine bir meditasyon olarak mı görüyorsunuz?
-Hiçbir fikrim yok. Bu kitap bir roman, bir sanat eseri ve benim arzulayabileceğim en fazla şey bu. Hiçbir sosyal hırsı yok ve özel olarak herhangi bir şey hakkında konuşmak niyetinde değil. Franz Kafka, sanatçının söyleyecek hiçbir şeyi olmayan kişi olduğunu söylemişti; Benim de söyleyecek bir şeyim yok. Gösterecek çok şeyim var ama mesajım yok. İnsanları daha iyi hale getirmek, çocuklarımı daha ilgi çekici kılmak ya da savaşların daha az yaşanmasını sağlamak için yazmıyorum. Yaptığım her şey sanattır. Garip bir tesadüf eseri, diğer insanlar benim inandıklarımı beğeniyor, ama benim hala anlamadığım bir şey.
—Zalimlerin basit dili sevdiklerini ve karmaşık düzyazının bir direniş biçimi olduğunu söylediniz. Hala bu şekilde mi değerlendiriyorsun?
-HAYIR. Siyasi bir amacım yok. Hiçbiri. Oy veriyorum, gazete okuyorum ama yazmaya oturduğumda sanatçıyım ve dünya ya da dünyada olup bitenler umurumda değil. Benim tek görevim bir roman yazmak, bir kitap yazmak, bir şeyi bitirmek ve onu dünyaya duyurmak. Gençken, gurur duyduğum bir amcam vardı ve o bana bir şeyler yapmak için marangozluğu öğretti. Ve bir şeyler yapmayı seviyordum! Bu bir tür marangozluktur, bir şeyler yapmaktır. Eskiden gençler şair, ressam, romancı olmak istiyorlardı… ve doğrudan bunları yaratmaya yöneliyorlardı. Bu böyle olamaz. Önce karakterimizin nasıl olduğunu öğrenmeliyiz.
—Seninkiyle ne zaman tanıştın?
—On iki yaşımdayken yazmaya başladım ve durmadım. On yedi yaşımda, pek iyi olmasa da bana bir yazar olduğumun farkına varmamı sağlayan bir hikayeyi bitirdim. Bunu biliyordum çünkü bitirdiğimde artık bana ait olmadığını hissettim; Yanımdan ayrılmıştı. Bir çocuk sahibi olmak gibiydi: Birdenbire dünyada daha önce var olmayan yeni bir şey ortaya çıktı. Bu hikaye benim için temeldi. Konu bu: bir şeyler yaratmak ve onları mümkün olduğunca güzel kılmak. Mükemmel bir cümle kadar güzel çok az şey vardır, ancak güzel bir cümle, eğer okuyucu onu gerçekten takdir etme kapasitesine sahip değilse, yine de bir hayalden ibarettir.
—Bu çabanın birilerine ulaştığına dair gerçek bir kanıtınız var mı, yoksa sadece kendiniz için yazdığınızı mı düşünüyorsunuz?
— Her zaman karımın süpermarkette kasada olduğunu ve kasiyerin kredi kartının üzerindeki ismi görüp ona John Banville ile akraba olup olmadığını sorduğunu anlatırım. Kadın bunu onaylayınca ona benim kitaplarımdan birini okuduğunu ve bunun şimdiye kadar okuduğu en güzel şey olduğunu söyledi. Benim için böyle bir yorum edebiyat dergilerinde yüzbinlerce eleştiriye bedeldir. Özel eleştiri okumuyorum; Kitaplarım hakkında ne söyledikleri umurumda değil çünkü çalışmalarımı benden daha fazla eleştiren kimse yok. Gerçek şu ki kitaplarım bende derin bir utanç yaratıyor; Onlardan nefret ediyorum.
—O halde neden yazmaya devam ediyorsunuz?
—Bunu iyi yapmaya çalışmak.
—Bunu iyi yapmadığını mı düşünüyorsun?
––Ah, evet, elbette işimin iyi olduğunu düşünüyorum! Ama ne yapabilirim? Hala yeterli değil! İngiliz şair Philip Larkin benim motto olarak benimsediğim harika bir şey söyledi: “Çok iyi yazdığımı sanmıyorum, sadece herkesten daha iyi.” Ancak yine de kendi standartlarıma göre yeterince iyi yazmıyorum. Eşim bana her zaman şöyle der: “Tanrıya şükür kitaplarından nefret ediyorsun! Çünkü gerçekten hoşuna giden bir kitap yazdığın gün tatmin olacaksın, siyasete gireceksin ve dünyayı yok edeceksin. Ben de onun kesinlikle haklı olduğunu söylüyorum. Kitaplarımda gördüğüm tek şey hatalar, başarısızlıklar, bazı şeyleri saf sinirimle yazdığım şeyler. Onlarda gördüğüm tek şey bu.”
“Hiç iyi şeyler hatırlamıyor musun?”
—Eh, bir kez oldu. Bir kitabı bitiriyordum -hangisi olduğunu hatırlamıyorum- ve tutarlılık açısından önceki çalışmalarımdan birinden bir cümleyi eklemem gerektiğini fark ettim. Kopyayı masadan aldım, açtım ve cümleyi basitçe yazıya döktüm. Kopyalama eylemine odaklanarak, onu yazarı olarak değil, bir yabancı olarak “okuyordu”. Ve aniden şunu düşündüm: “Vay canına, bu çok güzel bir ifade.” Hayatımda yazdığım bir şeyden tatmin olduğum tek zamandı. Ve bunun nedeni kesinlikle onu her zamanki gözlerimle okumamamdı; Ondan uzaktaydı, onu sanki başkasına aitmiş gibi görüyordu. Bunu takdir edebildim çünkü o anda o benim değildi.
—Sabah ondan öğleden sonra altıya kadar çok aşırı bir yazma rutininiz var.
––Eskiden yapardım ama artık çok yaşlıyım. Şu anda günde yalnızca iki veya üç saat yazıyorum ki bu tehlikeli. İngiliz romancı Kingsley Amis, yaşlandığınızda, yazamıyorsanız sizi içkiye başlamaktan alıkoyan şey nedir? Bu yüzden artık yazmaya daha sonra başlıyorum; Bazen sırf ilk içeceğimin saatini geciktirmek için öğleden sonra üçte oturuyorum. İçmeyi seviyorum ama sonuçlarından keyif almıyorum. Sorun şu ki, günün sonunda şöyle düşünüyorsunuz: “Vay canına, bunu yine yaptım ama o kadar da kötü değildi.” Ve sonra içip kendinizi ikna edersiniz: “Belki de metin iyidir.” Ama ertesi sabah uyanıp kontrol ettiğinizde… Aman Tanrım, düşündüğünüzden çok daha kötü. Yani içkiyi bırakma konusunda katı bir rutinim yok; Sıkı bir yazma rutinim var. Yıllar affetmediği için eski hızıma yetişemiyorum.
— Geçmişin yaşayabileceğimiz tek yer olduğunu, çünkü şimdiki zamanın biz ona dokunamadan silinip gittiğini söylemiştin.
—Eh, benim için hediye yok. Bunu belirtmeye çalıştığınızda, çoktan gitmiştir. Kaçınılmaz olarak geçmişte yaşıyoruz ve kurgunun zamanla ya da yaşamla hiçbir ilgisi yok. Kurgu, biçimlendirilmiş, cilalanmış ve dünyaya yerleştirilmiş bir nesnedir; Başlangıcı, ortası ve sonu vardır. Hayat öyle değil. Ne doğumumuzu hatırlıyoruz, ne de kendi ölümümüzü yaşıyoruz. Ölüm, yaşam “içinde” bir deneyim değildir. Ortada kafa karıştırıcı bir karışım var ve bu yüzden sanat eserine yöneliyoruz. Bu yüzden 'Las Meninas'ı görmek için Prado'ya gidiyorum: bu başarılı, kapsamlı ve tamamlanmış çalışma için. Hayatım Prado'da takılıp düşmekten ya da bir kadeh şarabın içine düşmekten ibaret ama sanat asla düşmez. Az önce söylediğim şey iyiydi, değil mi?
—Belki de kendi işinizle ilgili beğendiğiniz ikinci ifade budur?
—Bu sadece bir cümle değil, bir duygu: sanat kavramı. Sanat başarısız olursa başarısız olur ama sözünü tutan tek şey sanattır. Diğerleri çalışmalarıma bakıyor ve mükemmel ya da aşkın bir şey görüyor ama ben onu göremiyorum. Eğer yapsaydım, büyükannemin dediği gibi, işi bırakır, siyasete atılır ve dünyayı mahvederdim.
—2019'da Nobel Ödülü ile ilgili bir şakanın kurbanı oldu. Neredeyse tüm diğer ödülleri kazandıktan sonra kendinizi bu ödülü kazanırken görüyor musunuz?
—Hayır, kazanmayacağım. Adım bu çılgınlıkla lekelendi. İsveç Akademisi çok tuhaf bir organizasyon ve bana iyi geldiklerini düşünmüyorum. Çok yazık çünkü para ödülü çocuklarım için çok faydalı olacak.
—İspanya'da edebiyat ödüllerinin tanınma mı yoksa salt pazarlama mı olduğu konusunda pek çok tartışma var. Onlara inanıyor musun?
—Bir ödülün sizi daha iyi bir yazar yapacağına inanıyorsanız, aptalsınız. Ama ödüller harika, tıpkı bir Noel hediyesi gibi. Örneğin Asturias Prensesi ödülü muhteşem; Çünkü konuşmalar üç dakikayla sınırlandırılıyor ve bu törenlerde insanlar saatlerce konuşabiliyor. Ama ödül yazılarımı daha iyi yapmaz. Yeats Nobel'i kazandığında ilk sorduğu şey şuydu: “Ne kadar para?” Bu mantıklı bir tepki. Ödül kazanmak güzel çünkü çocuklarınızı yiyip giydirmeniz gerekiyor ama sonra eve gidip yazmaya devam etmeniz gerekiyor.
—Hayatınızı sürdürmek için edebiyatta ne buluyorsunuz?
—Kafka'nın dediği gibi: “Ben edebiyatım.” Ben yazanım. Başka türlü nasıl yaşanır bilmiyorum. Zavallı karım bunu yıllar önce korkunç bir tartışmanın ardından anladı; Bana nasıl bir canavar olduğumu bağırıyordu ve ben de ona “Tatlım, bu harika, kullanabilir miyim?” diye sordum. Bana yine canavar dedi ama kabul etti. Bir sanatçının ihtiyaç duyduğu türden bir ortak bu: En önemli şeyin hayatı sanata dönüştürmek olduğunu anlayan biri. İşte bizim trajedimiz budur: Sanatçılar gerçekte yaşamazlar, her şey maddidir. Birisi öldüğünde ve “Bunu kullanabilir miyim?” diye düşündüğünüzde. insan olmadığınızı anlıyorsunuz. Yazarlar yamyamdır; İnsanlarımızı ve sevgililerimizi yeriz. Sanatçı olmanın bedeli bu. Çalışma odam bir kara delik; Tamamen sessizdir ve kitap çıkana kadar hiçbir şey çıkmaz. Bunun bir kariyer olduğu yazarlar tanıyorum: Ödüller kazanıyorlar, şöhret arıyorlar ve kayboluyorlar. Ama başından beri yazar değillerdi. Bu bir çağrı.
—Bu “çağrıda” sanatla ilgili henüz cevaplamadığınız soru nedir?
-Tüm. Benim için bir sır olarak kalıyor. Haftada birkaç kez ofisimden uyanıyorum ve yetişkin olmak, Bitcoin ile para kazanmak veya savaş ilan etmek yerine ne yaptığımı merak ediyorum. Yazmak çocukça bir yaşam biçimi gibi görünür ama sanatçı çocuk gibidir: onun için her şey yenidir. Yağmura bakmak ve gökten düşen suyu görmek olağanüstü bir mucizedir ama sıkılırız ve artık öyle görmekten vazgeçeriz.
Bir yanıt yazın