İfadesi tuhaflığı, anlaşılmazlığı, kafa karışıklığını, endişeyi ve rahatlamayı karıştırıyor… Teatro de La Abadía'nın avlusunda, oyunun aktörleri ve teknisyenleri Lesya Ukrainka Ulusal Akademik Dram Tiyatrosu Kiev'den Madrid'e otuz saatlik yolculuktan sonra birbirleriyle konuşuyorlar (ilk olarak) … trenle Budapeşte'ye ve oradan uçakla İspanya'nın başkentine); Yolculuk sırasında şehri Rus ordusu tarafından 400'den fazla drone ve 18 füzeyle yeniden bombalandı. Ancak mermilerin sesini bir kez daha kelimelerle, bu durumda Calderon de la Barca ve onun'hayat rüyadır' ('Життя – це сон', 'Hayat bir rüyadır').
15 Kasım Cumartesi ve 16 Kasım Pazar günü Ukraynalı şirket, Calderon'un metninin kendi versiyonunu Teatro de La Abadía'da sunacak. José Gabriel López Antunano ve adresi Ignacio Garcia. Projenin Ukrayna'daki İspanyol büyükelçiliğinden (büyükelçi, Ricardo López-ArandaUkrayna halkının acısını hafifletmek için işbirliği yapmanın bir yolu olarak kültürün ve özellikle tiyatronun rolüne ve savaşın başlangıcında 2022'de İspanyol İşbirliği Ajansı'nın rolüne kesinlikle inanıyor. Gerisini Ukrayna tiyatro kurumunun katılımı halletti ve prömiyeri Aralık 2024'te yapılan yapım, Lesya Ukrainka Ulusal Akademik Drama Tiyatrosu repertuarına gitti. Sanatçılar ve teknisyenlerin de aralarında bulunduğu on beş kişiden oluşan şirket, Madrid'in ardından Pamplona (18'i Salı) ve Logroño'ya (20'si Perşembe) gidecek.
“Ukrayna'da tiyatro yapmak hayatımı değiştirdi” diye başlıyor Ignacio García, “insanların tiyatro aracılığıyla dönüşümüne dair bana daha derin, daha militan bir duygu kazandırdı.” Bu oyuncuların şu anda tiyatro yapması ne anlama geliyor? “Bu, hayatınızı tamamen sona erdirmemek anlamına gelir” diye devam ediyor. Şirketin şu anda ön saflarda yer alan ve önünü kesmek zorunda kalan üyeleri var. Mariupol'deki bombalamada aktrislerden birinin evi yıkılmıştı; Bir diğeri, bir fabrikadaki başka bir bombalama sırasında erkek arkadaşını öldürdü. Bir tane daha var ki, babası Ruslar tarafından kaçırılıyor… Korkunç hikayeler bunlar. Tiyatro ise tedavi edicidir, yaşamı sürdürmenin bir yoludur. Ve burada, Madrid'de, uluslararası bir festivalde olabilmek, hayatınızın diğerlerininkine biraz daha benzediği anlamına geliyor. Bir bakıma, 'Hayat Bir Rüya'nın kahramanı Segismundo gibi, başkalarının neden yapabileceğini ve benim yapamadığımı merak ediyor… Segismundo gibi genç Ukraynalılar, neden Fransızların veya Macarların dünyayı dolaşabildiğini, özgür olabildiğini ve bir ergenin veya genç bir adamın normal sorunlarını yaşayabildiğini, benim sorunlarım evimin bombalanması, kaçırılması veya erkek arkadaşımın öldürülmesi iken merak etme hakkına sahipler. Bu grup için oradan çıkıp Sonbahar Festivali gibi bir festivalde diğer ülkelerdeki şirketlerle aynı seviyeye gelmek çok önemli… Normalde. Çünkü galadan sonra sokağa çıkma yasağı veya bombalama olmadan bira içmeye gidebilecekler.
“Tiyatro yapmak hayatınızı tamamen kesmemek anlamına gelir. Şirketin şu anda ön saflarda yer alan ve önünü kesmek zorunda kalan üyeleri var. Mariupol'deki bombalamada aktrislerden birinin evi yıkılmıştı; Bir diğeri, bir fabrikadaki başka bir bombalama sırasında erkek arkadaşını öldürdü. Bir tane daha var, babasının Ruslar tarafından kaçırıldığı… Korkunç hikayeler.”
García, Ukrayna'nın kültürel geleneğinin çok önemli olduğunu ekliyor. «Yoğun bir kültürel tüketim var; Macaristan, Polonya gibi diğer Doğu Avrupa ülkelerinde olduğu gibi herkes tiyatroya gidiyor. Tiyatroları kapatmak burada barları kapatmak gibi olur, hayatlarından bir parçayı almak olur. Orada iki kutsal mekan var; Ortodoks Kiliseleri ve tiyatrolar. “İnsanlar orada toplanıyor, çok yüksek düzeyde bir duygu var.”
«Aslında, diye devam ediyor, Kültür Bakanlığı adını bir yıl önce değiştirdi; Artık Kültür ve Stratejik İletişim Bakanlığı olarak adlandırılıyor çünkü kültürün, ülkenin dünyadaki iletişiminin bir parçası olduğunu ve Ukrayna kültürünün var olduğu mesajını vermenin ve duyurmanın bir yolu olduğunu düşünüyorlar. Dört yıl öncesine kadar tiyatronun adı Ulusal Akademik Rus Drama Tiyatrosu idi. Gogol, Çehov…Rusça. Ve oyuncular yeni bir iş yapma biçimine uyum sağlamak için iş yapma tarzlarını, repertuarlarını, dillerini değiştirmek zorunda kaldılar. Tiyatro kültürel açıdan çok önemlidir. Halk olarak, dil olarak, kültür olarak yok olmaktan kurtulmanın yoludur. Ve onun yanında olabilmek benim için çok güzel.”
Tiyatronun işlevlerinden biri de etrafımızdaki dünyadan bahsetmek, gerçekliğin aynası olmaktır. Ama Ukrayna'da şu anda başlarına gelenler hakkında konuşmayı sevmiyorlar, daha kaçamak, eğlenceli bir tiyatroyu tercih ediyorlar. “Bu üretim alışılmadık bir üretim. Ancak şirketin yöneticisi sahip olduğu sosyal ve politik bağlılığın ve bu bağlamda tiyatronun anlamının farkındadır. Ve bu çok şok edici. Oyunculardan biri belli bir anda rüyasında elini yaktığını, erkek arkadaşının ona üflediğini ve acısını dindirdiğini ama bir gün uyandığında erkek arkadaşının bombalamada öldürüldüğünü anlattığında seyirci bunun doğru olduğunu biliyor. Hiç bu kadar güçlü bir katarsis görmemiştim. Elbette metaforik bir okuması olan eserler var ve bugün var olan her şey bu bakış açısıyla okunuyor. Bu yüzden tiyatroyu çoğunlukla kaçamak bir hale getirmeye çalışıyorlar.”
«Kendilerini yorgun hissediyorlar. Kendilerine yapılan yardıma minnettarlar ama elbette ölenler ve acılar kendilerine ait, acılar çok, ölenler çok. “Herkes sana korkunç hikayeler anlatır.”
Ignacio García durumu bizimkiyle karşılaştırdığını söylüyor iç savaştüm farklılıklarla birlikte. «Totaliter bir model ile liberal bir model arasındaki çatışmadan bahsediyorum; Uluslararası Tugayların İspanya'ya geldiği gibi oraya giden gönüllüler var… İyi ki oraya gidiyoruz; Eğer bir gün onların yaşadıkları benim başıma gelirse yalnız kalmamak isterim.
Kendinizi terk edilmiş, unutulmuş hissediyor musunuz? «Kendilerini yorgun hissediyorlar. Kendilerine yapılan yardıma minnettarlar ama elbette ölenler ve acılar kendilerine ait, acılar çok, ölenler çok. Herkes sana korkunç hikayeler anlatır. Batı savaşın hesaplarını yaparken hâlâ ölümler oluyor, yıkılan şehirler var. Bizim için jeopolitik hesap ne ise onlar için anlık acıdır. Bir anlamda ihanete uğramış hissediyorlar çünkü kendilerine eşlik edilecekleri söylenmiş ve kendilerine söylenen kadar çok şey yapılmıyor. Her şeyden önce, 1.200 ya da 1.300 gün süren savaşın ardından anlaşılır bir şekilde büyük bir yorgunluk yaşanıyor. Geçtiğimiz günlerde Ukraynalı bir arkadaşımla konuşuyordum ve bana okula gideceği dört yaşındaki oğlu için okul aradığını söyledi; ve bana onu seçeceğini söyledi sığınağa göre bende vardı. Çocuğunuzu okulda bırakmanın ve sığınağa gitmek zorunda olup olmayacağını bilmemenin getirdiği duygusal yorgunluğa bakın.
Ignacio García, “Hayat bir rüyadır” sözü özel bir anlam kazanıyor, diyor. “Oyunu orada sahneleyerek daha önce hiç görmediğim şeyleri keşfettim. Segismundo kötü muameleye maruz kalarak, annesiz ve sosyalleşmeden büyümüş ve iyi davranmak konusunda çok zorlanıyor. Eğer iyi davranırsanız sizi ödüllendiririz, kötü davranırsanız cezalandırırız diye bir Katolik geleneğimiz var. Bu eserin benim gördüğüm ve çok sayıdaki yapımlarında kamuoyunun tepkisi, bunların oyunun kuralları, kanunlar olduğunu kabul etmek oldu. Ancak Ukrayna'da gördüğünüz etkileyici ve beni hayrete düşüren şey, Sigismund'un kuleye geri dönmesinin hayal kırıklığı ve korkunç bir melankoliye neden olması, çünkü bunun kolektif bir başarısızlık olduğunu ve rejim değişikliğinin imkansızlığını ima ettiğini anlıyorlar. Onlara hiçbir şey söylemeden Basilio'nun geçmişte kaldığını anlarlar. Nasıl ki burada Basil'in ortaçağ batıl düşüncesi olduğu anlaşıldıysa, Basil'in Sovyetler Birliği, Sigismund'un da yeni bir dünyanın umudu olduğunu düşünüyorlar. Kuleye geri dönmek onları 2004 devrimini, 2014 devrimini düşünmeye sevk ediyor… değişime kaç kez parmaklarıyla dokunduklarını, kendilerini bu boyunduruklardan kurtardıklarını ve sonunda nasıl her zaman saldırıya veya bombaya maruz kaldıklarını görmelerini sağlıyor. Bir metnin virgül değmeden bu kadar farklı şeyler söyleyebilmesi etkileyici.
Bir yanıt yazın